Επιστροφή στην Ευγένεια

Κατηγορία: Άρθρα

Δημοσιεύθηκε : 17 Σεπτεμβρίου 2020

του Τριαντάφυλλου Σερμέτη*

Εδώ και αρκετά χρόνια υπάρχει ένας ιός που έχει μολύνει τις κοινωνίες. Είναι η ψευδαίσθηση ότι η άγνοια είναι εξίσου έγκυρη με τη γνώση. Τούτο σημαίνει ότι για να αντιπαρατεθεί κάποιος στη δημόσια σφαίρα με όπλο την άγνοιά του (το τίποτα) και για να αποκτήσει αξία επιλέγει να γίνεται χυδαίος και εξαιρετικά αγενής και, ασκώντας βία σωματική και ψυχική, να επιβάλλεται στους άλλους. Το «παράδοξο» είναι ότι αυτός ο τρόπος πετυχαίνει και αποκτά ακροατές-θαυμαστές. Τούτο ισχύει στην πολιτική, κατά κύριο λόγο, και στη συνέχεια διαχέεται στην κοινωνία μέσω των ΜΜΕ. Η διάθεση να επιβληθεί κάποιος δίχως την πραγματική γνωστική αξία του, αλλά με οποιοδήποτε μέσο, οδηγεί αναπόδραστα στην αγένεια και στη χυδαιότητα. Είναι ο ανταγωνισμός της ατομικής επιβίωσης, ο ανταγωνισμός της φάρμας των ζώων.

Ο αβυσσαλέος ατομισμός οδηγεί στην εξαχρείωση των κοινωνιών. Η εξαχρείωση, όμως, οποιασδήποτε κοινωνίας δεν επέρχεται αν πρώτιστα δεν υπάρξουν άλλες προϋποθέσεις. Η φτώχεια και η καθοδική πορεία της παιδείας προηγούνται της τελικής εξαχρείωσης. Όταν αναφερόμαστε στην παιδεία δεν εννοούμε ασφαλώς τα πτυχία, αλλά εκείνη την κοινωνική μόρφωση που αποκλείει το θράσος και ενισχύει τον σεβασμό και την ευγένεια. Στην Ελλάδα σαφή δείγματα κάμψης έχουμε την τελευταία δεκαετία. Η τηλεόραση αποτελεί την αιχμή του δόρατος· οι εκπομπές που απευθύνονται στα κατώτερα ένστικτα τα τελευταία χρόνια έχουν πληθύνει ραγδαία. Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι, ως όργανα εξαχρείωσης, στην ουσία και οι ίδιοι εξαχρειωμένοι, δίχως σοβαρή παιδεία (με την έννοια που ανέλυσα λίγο παραπάνω), ασκούν χυδαία, αγενή και βίαιη δημοσιογραφία. Τα τηλεπαιχνίδια (σκουπίδια) κάθε είδους αυτόν τον στόχο εξυπηρετούν. Η καθήλωση των τηλεθεατών στη χυδαιότητα, εκτός του ότι αποφέρει ακροαματικότητα και κέρδη, επιτυγχάνει και έναν πολιτικό στόχο. Μέσα από τη χυδαιότητα εκφασίζονται οι τηλεθεατές, οι οποίοι χασκογελούν για να περάσει η ώρα τους δίχως να σκέφτονται και κατά συνέπεια εξαχρειώνεται ολόκληρη η κοινωνία.

Υπάρχει προσωπική ευθύνη; Ασφαλώς, αλλά όχι μόνο. Ευθύνη δεν έχουν μόνο οι τηλεθεατές, αλλά έχει και η εκάστοτε κυβέρνηση (πολιτεία). Πολλοί σκόπιμα (;) συγχέουν τις έννοιες ελευθερία και ελευθεριότητα. Δεν είναι ελευθερία να προβάλλονται μέσω δημόσιων συχνοτήτων προγράμματα τα οποία αλλοτριώνουν τις κοινωνίες και δεν αποτελεί άλλοθι ο ισχυρισμός ότι, αν απαγορευτούν, υπάρχει λογοκρισία. Αυτό είναι ελευθεριότητα και δεν έχει σχέση με την έννοια της δημοκρατίας, αλλά με την έννοια του χάους και, εν τέλει, με τον φασισμό. Η ελευθερία, σε αντίθεση με την ελευθεριότητα, συνδέεται άμεσα με την έννοια του σεβασμού. Συνειδητά ή όχι, μέσω αυτής της σύγχυσης, εξαθλιώνονται πνευματικά οι κοινωνίες. Όποιος, λοιπόν, παρακολουθεί τέτοιες εκπομπές, συναινεί και αποδέχεται τη χυδαιότητα. Η επιστροφή στην ευγένεια και στις αξίες της ζωής συνιστά πλέον επαναστατική πράξη.

* Ο Τριαντάφυλλος Σερμέτης είναι Δρ. Φιλοσοφίας

Πηγή: https://edromos.gr/epistrofi-stin-evgeneia/

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗ DION TV 'Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΠΕΛΠΙΣΙΑΣ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ' 19 06 2020

Κατηγορία: Συνεντεύξεις

Δημοσιεύθηκε : 27 Ιουνίου 2020

Πανδημία και θεωρίες συνωμοσίας

Κατηγορία: Άρθρα

Δημοσιεύθηκε : 13 Μαΐου 2020

του Τριαντάφυλλου Σερμέτη*

Θα ξεπεράσουμε αυτήν την πανδημία. Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν ή πότε θα υπάρξουν εμβόλια, επομένως δεν ξέρουμε πώς θα είναι τα επόμενα χρόνια. Δεν ξέρουμε πόσο προσεκτικοί θα πρέπει να είμαστε. Το επίπεδο προσοχής θα καθορίσει τα πάντα. Είναι πιθανόν ότι σε λίγα χρόνια θα προσποιούμαστε ότι αυτό δεν συνέβη ποτέ. Θα θυμόμαστε εκείνους που χάσαμε, αλλά θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα το συντομότερο δυνατόν, με τον ίδιο τρόπο, όπως μετά την πανδημία του 1918.

Ένα άτομο περνά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του αρνούμενο να δεχτεί τη θνητότητά του. Ένα μέρος της κοινωνίας αρνείται συστηματικά να αναλάβει τις ευθύνες που συνεπάγεται η επιβίωσή του. Η αποτυχία της διαχείρισης του θανάτου δημιουργεί έναν χώρο για να αναπτυχθεί και να ζήσει ένα άτομο, αλλά ταυτόχρονα είναι και ένας επικίνδυνος μηχανισμός για τις κοινωνίες, καθώς η καθημερινή συμπεριφορά των ανθρώπων, είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, επικαθορίζεται από τον τρόπο της διαχείρισης του γεγονότος αυτού. Αξιόπιστες πηγές μας προειδοποιούσαν για το αναπόφευκτο και τον κίνδυνο της πανδημίας εδώ και χρόνια, αλλά μας εξέπληξε όλους. Η εξαίρεση ήταν οι ασιατικές χώρες, που υπέφεραν πρόσφατα από ιογενείς επιδημίες.

Ωστόσο, οι παράξενες θεωρίες συνωμοσίας, που δεν υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα αλλά ευδοκιμούν σε όλο τον κόσμο, θα μπορούσαν να κάνουν το μέλλον πιο δυσλειτουργικό και επικίνδυνο. Παλιότερα, αυτές οι θεωρίες παρέμεναν κυρίως σε έναν μικρό κύκλο ανθρώπων. Τα τελευταία χρόνια, όμως, λόγω της ραγδαίας αύξησης της διαδικτυακής επικοινωνίας, οι θεωρίες συνωμοσίας διαχέονται ανεξέλεγκτα, με αποτέλεσμα να επηρεάζουν περισσότερους ανθρώπους, κυρίως απελπισμένους και καταθλιπτικούς. Συνεχίζουμε να ακούμε ατυχή πολιτική κριτική και τούτο μας δείχνει εμφατικά το χαμηλό επίπεδο στο οποίο έχει περιέλθει η πολιτική σε παγκόσμια κλίμακα. Η Κίνα, όπως επίσης και οι ΗΠΑ και άλλες χώρες, έχουν φτάσει σε υψηλά επίπεδα άρνησης, συγκάλυψης, αδεξιότητας, κακοδιαχείρισης, παραπληροφόρησης και σύγχυσης, εκπεφρασμένων μέσω καλά κατασκευασμένων θεωριών συνωμοσίας.

Οι χώρες αυτές αρέσκονται να κατηγορούν η μία την άλλη και να αποποιούνται τις ευθύνες τους. Τούτο είναι βέβαιο ότι θα επιφέρει γεωπολιτική αστάθεια και αναταράξεις σε ολόκληρο το παγκοσμιοποιημένο οικονομικό και πολιτικό σύστημα. Ωστόσο, η πανδημία έδειξε ότι ολόκληρος ο κόσμος, ανεξάρτητα από το πολιτικό ή οικονομικό σύστημα των χωρών, έχει ζήσει πάρα πολύ διαφορετικά την παρούσα πολιτική και οικονομική υστερία, και όχι με την ψυχρή λογική της οικονομικής επιβίωσης, αλλά ανέδειξε στοιχεία που έχουν μέσα τους την υπαρξιακή διάσταση της ζωής και αξίες που μπορούν να αποτελέσουν το έναυσμα για ένα ελπιδοφόρο μέλλον.

Ελπίζω ότι θα γίνουμε σοφότεροι ως άνθρωποι και ως κοινωνίες. Οι πανδημίες δεν είναι η μόνη απειλή που θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε σε αυτόν τον αιώνα. Η κλιματική αλλαγή, που ήδη επισυμβαίνει, είναι η πιο σημαντική. Δεν πρόκειται να παραθέσω την ανησυχητική λίστα εδώ.

* Ο Τριαντάφυλλος Σερμέτης είναι δρ. Φιλοσοφίας και συγγραφέας

Πηγή:https://edromos.gr/pandimia-kai-theories-synomosias/

Οι επιδημίες ως κοινωνικός καθρέπτης

Κατηγορία: Άρθρα

Δημοσιεύθηκε : 25 Μαρτίου 2020

Ο Μετάνθρωπος και ο Υπεράνθρωπος

Κατηγορία: Άρθρα

Δημοσιεύθηκε : 04 Μαρτίου 2020

Του Τριαντάφυλλου Σερμέτη

Τις τελευταίες δεκαετίες γίνεται λόγος για τον μετανθρωπισμό, ο οποίος αποτελεί ένα νέο πνευματικό και πολιτισμικό κίνημα παγκόσμιας κλίμακας. Οι μετανθρωπιστές πιστεύουν ότι ο άνθρωπος στην παρούσα φάση δεν βρίσκεται στο τέλος της ανάπτυξής του, αλλά βιώνει ένα πρώιμο στάδιο του μετανθρώπου. Οι μετανθρωπιστές ισχυρίζονται ότι υπάρχει η δυνατότητα και η επιθυμία να βελτιωθεί θεμελιωδώς η ανθρώπινη ζωή μέσω της ανάπτυξης της τεχνολογίας και της μηχανοποίησης του ανθρώπου, προκειμένου να εξαλειφθεί η γήρανση και να αξιοποιηθούν στο έπακρο τα σωματικά, ψυχικά και πνευματικά ανθρώπινα χαρίσματα. Αυτό θα επιτευχθεί με τον συγχρονισμό της τεχνολογίας με τον άνθρωπο. Τούτο σημαίνει ότι θα δημιουργηθεί στον άνθρωπο μια νέα συνείδηση, η τεχνολογική συνείδηση. Στην πραγματικότητα θα δημιουργηθεί ένα νέο είδος ανθρώπου που θα είναι βιο-ρομπότ· ο μετανθρωπισμός μπορεί να θεωρηθεί επέκταση του ανθρωπισμού. Οι ανθρωπιστές πιστεύουν ότι οι άνθρωποι έχουν σημασία, ότι τα άτομα έχουν σημασία. Μπορεί να μην είμαστε τέλειοι, αλλά μπορούμε να βελτιώσουμε τα πράγματα προωθώντας την ορθολογική σκέψη, την ελευθερία, την ανοχή, τη δημοκρατία και την ανησυχία των συνανθρώπων μας. Οι μετανθρωπιστές συμφωνούν με αυτό, αλλά υπογραμμίζουν και αυτό που έχουμε τη δυνατότητα να γίνουμε. Όπως ακριβώς χρησιμοποιούμε λογικά μέσα για τη βελτίωση της ανθρώπινης κατάστασης και του εξωτερικού κόσμου, μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα μέσα για να βελτιώσουμε τον εαυτό μας, τον ανθρώπινο οργανισμό. Με αυτόν τον τρόπο, δεν περιοριζόμαστε στις παραδοσιακές ανθρωπιστικές μεθόδους, όπως είναι η εκπαίδευση και η πολιτιστική ανάπτυξη. Μπορούμε, επίσης, να χρησιμοποιήσουμε τεχνολογικά μέσα που τελικά θα μας επιτρέψουν να προχωρήσουμε πέρα από αυτό που κάποιοι θα το θεωρούσαν «ανθρώπινο».

Το κίνημα του μετανθρωπισμού στην πραγματικότητα θυμίζει έντονα τη θέση του Nietzsche για τον υπεράνθρωπο (όχι όπως αυτή παραποιήθηκε από την αδελφή του προκειμένου να χρησιμοποιηθεί από τους ναζιστές για την προώθηση της ιδεολογίας τους· εξάλλου το ζήτημα αυτό η επιστήμη το έχει διαλευκάνει πλήρως από τη δεκαετία του 1960). Με μια θεμελιώδη διαφορά όμως· τη διαφοροποίηση στο ζήτημα των αξιών. Ο Nietzsche ασκεί έντονη κριτική και επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τις αξίες σε ο,τιδήποτε φανερώνει έναν ιδιαίτερο τύπο καταστροφικής και αρνητικής θέλησης. Η αρνητική θέληση για δύναμη κυριαρχεί στο πεδίο της ηθικής και της πολιτικής. Η ψευδοηθική συνίσταται στο γεγονός ότι, ενώ προβάλλονται από του πολιτικούς κήρυκες η νηφαλιότητα και η αυτοσυγκράτηση αλλά και η έννοια της ισότητας και της δικαιοσύνης, αυτοί ουσιαστικά προβάλλουν τούτα τα στοιχεία για να εκδικηθούν για τη μετριότητά τους, συμπαρασύροντας και εκείνους που τους ξεπερνούν. Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρούν να προβάλουν ως αρετές τις αδυναμίες τους στους άλλους και να επιβληθούν και να εκδικηθούν τους άλλους με την ψευδοηθική, στην πραγματικότητα, όμως, με την αμοραλιστική πολιτική. Στο πλαίσιο της γνώσης ασκείται από τον Nietzsche έντονη κριτική, καθώς θεωρεί ότι οι σοφοί που καταγγέλλουν τις υπερβατικές αξίες και προβάλλουν τη ρασιοναλιστική σκέψη ως τη μόνη νόηση, στην ουσία δεν κάνουν κάτι άλλο από το να αφαιρούν από την ύπαρξη την εμπειρική γνώση. Ο μηδενιστής στοχαστής αφαιρεί την ενθουσιώδη γνώση του παιδιού που θα ανακάλυπτε αθώα τον κόσμο. Ο Nietzsche απέναντι στη γνώση, στην πολιτική, στο κράτος και στη θρησκεία διακηρύσσει ότι η ζωή, το Είναι, είναι το φως που δίνει το πραγματικό νόημα στον άνθρωπο. Η καταφατική θέληση για δύναμη μπορεί να επικρατήσει στα κυριευμένα από αρνητική θέληση συναισθήματα και να οδηγήσει τον άνθρωπο στη δημιουργία νέων αξιών. Μέσω της θέλησης για δύναμη ο άνθρωπος αρνείται κάθε τι που εξαντλεί και καταφάσκει σε κάθε τι που δυναμώνει. Είναι μια στάση αμφισβήτησης στο σκοτεινό, μέσω της ενόρμησης για ζωή. Το αρνητικό εμποδίζει τον άνθρωπο να κινηθεί και αποτελεί την αντίσταση στην ίδια τη ζωή. Η θετικότητα είναι η δύναμη που θέλει τη ζωή. Η πλήρης θέληση για δύναμη φανερώνεται στην εξωτερική πραγματικότητα με τη μορφή της δημιουργίας, του πόνου, της καταστροφής των αρνητικών δυνάμεων· τούτη είναι η καταφατική θέληση για δύναμη. Η αιτία μιας οποιασδήποτε αλλαγής είναι η επέκταση μιας δύναμης πάνω σε μια άλλη δύναμη. Το Είναι, είναι μια συσσώρευση δύναμης που διαρκώς αλλάζει, καθώς αυτή προστίθεται και συσσωρεύεται. Η επιθυμία για καταστροφή είναι η έκφραση μιας δύναμης που θέλει στο μέλλον να επισυμβεί. Αυτή η καταστροφή επέρχεται από μια δύναμη, επειδή αυτό που υπάρχει χαρακτηρίζεται από αρνητική θέληση για δύναμη. Είναι η φυσική εξέλιξη των ειδών, η φυσική ενόρμηση της ζωής, που καθίσταται δυνατή σε μια δημιουργική εξέλιξη. Η άρνηση, που φανερώνεται ως ποιότητα της θέλησης για δύναμη στην αισθητή πραγματικότητα, εμπεριέχει τη γνώση μας για τις αντενεργές δυνάμεις. Αυτή, όμως, η μεταβατική κατάσταση του ανθρώπου, μετά τον θάνατο του Θεού, θα οδηγήσει στη διαδικασία της μεταξίωσης, κατά την οποία θα φανερωθεί η καταφατική ποιότητα της θέλησης για δύναμη και η οποία θα είναι η μόνη δρώσα δημιουργική δύναμη. Τούτο το υψηλό, καταφατικό, δυνατό μέγεθος της θέλησης για δύναμη, αναπόφευκτα οδηγεί στον υπεράνθρωπο.

Το κίνημα του μετανθρωπισμού δεν αποτελεί συνέχεια του ανθρωπισμού, αλλά του μηδενισμού και της διάσπασης του ανθρώπου, λόγω της αποταύτισης του εαυτού από τον εαυτό του

Εκείνο που διαφέρει ριζικά στον Nietzsche από τη φιλοσοφία του μετανθρωπισμού συνίσταται στην αξία της συνείδησης. Ενώ οι μετανθρωπιστές εκείνο που επιθυμούν είναι να δημιουργηθεί μέσω της τεχνολογίας μια κοινή παγκόσμια συνείδηση αδιαφοροποίητη, και αυτό το ονομάζουν «νέο διαφωτισμό» (κατά τη γνώμη μου πρόκειται για τον εφιάλτη της οργουελιανής κοινωνίας), ο Nietzsche, αντίθετα, επιδιώκει την ελεύθερη συνείδηση. Η αυταξία της ζωής έγκειται στο γεγονός ότι επιλέγει κανείς να ζήσει επειδή υπάρχει. Η μεταστοιχείωση των αξιών κατέχει κεντρική θέση στη σκέψη του Nietzsche. Είναι εκείνο το κριτήριο που προϋποτίθεται προκειμένου να υπάρξει ο υπεράνθρωπος. Η μεταστοιχείωση είναι το οριακό εκείνο σημείο κατά το οποίο το αρνητικό μεταστρέφεται. Η ποιότητα του αρνητικού μεταστρέφεται και αυτό χάνει την αυτόνομη δύναμή του. Η βούληση για δύναμη δεν έχει αρνητικό χαρακτήρα πλέον. Μέσα στη βούληση για δύναμη το αρνητικό μεταβάλλεται σε κατάφαση. Η κατάφαση αυτή υπάρχει γιατί υπάρχει η καταστροφή του αρνητικού. Καθαιρείται η εξουσία του αρνητικού και αναδύεται η δημιουργία του καταφάσκειν. Απαραίτητο είναι να διαπεράσει κανείς την αρνητικότητα, όχι για να επωμιστεί το φορτίο και να εγκλωβιστεί μέσα στη σκοτεινότητα, αλλά για να φθάσει, με τη βούληση για δύναμη, στο σημείο όπου το σκοτεινό διαλύεται και μεταστοιχειώνεται.

Επομένως, μεταστοιχείωση σημαίνει ότι η βούληση για δύναμη αλλάζει ποιότητα. Οι αξίες δεν αντλούν τη δύναμή τους από τη σκοτεινότητα, αλλά υπάρχουν ως διαφάνεια, όντας ως διαφάνεια. Η ζωή επιβεβαιώνεται ως ζωή και δεν υπάρχει περιθώριο για κάτι διαφορετικό. Όλες οι αντενεργές δυνάμεις δεν διατηρούνται στη ζωή, αλλά αντίθετα υποτάσσονται και τελικά καταστρέφονται εντός της βούλησης για δύναμη. Η σκοτεινότητα προαναγγέλλει την έλευση του υπερανθρώπου, η θετικότητα, όμως, είναι αυτή που παράγει και τον δημιουργεί. Όλα τα αντενεργά στοιχεία μετουσιώνονται σε ενεργές δυνάμεις ζωής. Οι γνωστές μέχρι τότε αξίες χάνουν την αξία τους. Η καταφατικότητα της ζωής συνιστά ένα καθολικό γίγνεσθαι των δυνάμεων. Η ανατροπή των παλαιών αξιών και η εγκαθίδρυση των καταφατικών ενεργών αξιών είναι δυνατότητες που προϋποθέτουν τη μεταστοιχείωσή τους, τη μεταβολή της σκοτεινότητας σε διαφάνεια.

Το κίνημα του μετανθρωπισμού δεν αποτελεί συνέχεια του ανθρωπισμού, αλλά του μηδενισμού και της διάσπασης του ανθρώπου, λόγω της αποταύτισης του εαυτού από τον εαυτό του. Η τρομακτική συνέπεια του γεγονότος αυτού κατευθύνει προς την αναζήτηση της ευτυχίας στην υλική διάσταση, που αποτελεί το τραγικό αδιέξοδο της ανθρώπινης ύπαρξης. Αντίθετα, η ελευθερία της συνείδησης οδηγεί αναπότρεπτα στην ταύτιση του εαυτού, που αποτελεί την προϋπόθεση της πνευματικής εξύψωσης του ανθρώπου· τούτο αποτελεί τον ανθρώπινο άνθρωπο.

* Ο Τριαντάφυλλος Σερμέτης είναι δρ. Φιλοσοφίας, Συγγραφέας

Πηγή: https://edromos.gr/o-metanthropos-kai-o-yperanthropos/